Historie Naarden

Sint Vitus, beschermheilige van Naarden
De Grote Kerk, gewijd aan Sint Vitus, werd rond 1575 overgedragen/overgenomen door de protestanten. Zeer vermoedelijk hebben in die overgangsjaren de katholieke gelovigen nog gebruik gemaakt van het moedergebouw.
De rond driehonderd katholieke parochianen konden dankzij het milde geestelijke klimaat in vrijheid in Naarden in relatieve vrijheid hun geloof belijden.

De rooms-katholieke geloofsgemeenschap beschikt sedert 1911 over de St. Vituskerk in de Turfpoortstraat. Het gebouw vertoont een Romaanse stijl met ronde bogen en ramen.Het interieur herbergt een prachtige koperen altaarversiering en mooie gebrandschilderde ramen met veel aandacht voor Sint Vitus.
De Sint Vitusparochie van Naarden beschikt over een mooie, goed bijgehouden website.

Meer over Sint Vitus
Graaf Wichman II van Hamaland, een vereerder van de Heilige Vitus, stichtte omstreeks 968 een stift in Elten, waarvan zijn dochter Luitgarde de eerste abdis werd. Om in zijn inkomsten te kunnen voorzien werd dit stift begiftigd met Naerdinclant. Omdat van 968 tot het eind van de 13de eeuw de belangrijkste grondbezitter was van het Gooi zijn de kerken hier bijna alle gewijd aan Sint-Vitus. Zo ook die van Naarden.

De Sint-Vitusparochie met de Sint-Vituskerk in de Turfpoortstraat houdt tot de dag van vandaag de herinnering aan de heilige levend. Onder meer een fraai gebrandschilderd raam boven de ingang en een houten beeld van de heilige jongeling zijn het vermelden waard.

Sint-Vitus (feest: 15 juni) is een legendarische heilige.
Volgens de legende werd hij geboren als zoon van de heidense senator Hylas in Mazzara aan de westkust van Sicilië. Door zijn opvoeder Modestus en zijn voedster Crescentia werd hij opgevoed in het christelijk geloof, Toen hij zeven jaar was (twaalf in sommige versies) werd dat door zijn vader ontdekt en met alle middelen, o.a. verschillende vormen van foltering probeerde de senator zijn zoon er toe te brengen zijn geloof af te zweren. Vitus bleef echter standvastig, waarbij God hem op wonderbare wijze hielp. In een boot vluchtten Vitus, Modestus en Crescentia naar Lucania. Van Lucania werd hij naar Rome gebracht om een demon uit te drijven die bezit genomen had van een zoon van keizer Diocletianus. Door handoplegging genas Vitus de jongen. En toch, omdat zij standvastig bleven in het christelijke geloof, werden Vitus, Modestus en Crescentia gefolterd, o.a. in een ketel ziedend lood (of olie) en pek. Door een wonder bracht een engel de drie over naar Lucania, waar zij stierven aan de ondergane folteringen. Drie dagen later verscheen Vitus aan een voorname dame, Florentia, die daarop de lichamen vond en ze liet begraven op de plaats waar ze die aantrof.

St. Vitus was beschermheilige van de stift in Elten. Deze stift verwierf het geestelijke en wereldlijke beheer over Nardincklant, maar vrouwe Gudela (Godelinde) stond het wereldlijke beheer later af aan de graaf van Holland. Daardoor werd Naarden twistappel tussen Hoeken en Kabeljouwen.

De verering van de drie martelaren verspreidde zich snel over het zuiden van Italië en Sicilië. De verering van Vitus, de voornaamste van de groep, breidde zich uit tot Rome zelf. Paus Gelasius (492-496) noemt een schrijn die aan hem is gewijd. In de 7de eeuw werd een kapel aan hem gewijd. Het verhaal gaat dat de relieken van Sint-Vitus in de 8ste eeuw door abt Fulrad werden overgebracht naar het klooster van Saint-Denis. Daar werden ze getoond aan abt Warin van Corvey in Duitsland, die ze in 836 plechtig liet overbrengen naar zijn abdij. Vanuit Corvey verspreidde de verering van Sint-Vitus zich over Westfalen en gebieden in Noord- en Oost-Duitsland.

In de kerkelijke kunst wordt Sint-Vitus afgebeeld als een jongeling met een kookpot als attribuut. Soms draagt hij in plaats daarvan een afbeelding van de oven, waarvan ook sprake kan zijn in de legenden. Soms staat hij op een leeuw, daar hij in weer andere versies voor uitgehongerde leeuwen geworpen zou zijn, die zich evenwel aan zijn voeten te slapen legden.

Sint-Vitus: de apotheker onder de heiligen
Vitus werd in vroeger eeuwen immens vereerd als volksheilige. Hij was een van de veertien noodhelpers, die als groep konden worden aangeroepen. Zoals elke heilige konden zij echter ook afzonderlijk worden aangeroepen om hun 'specialisme'. Vitus is een uitzonderlijke figuur, want hij had wel 34 verschillende specialismen. In de volksmond wordt hij dan ook wel eens de apotheker onder de heiligen genoemd.
Om zijn attribuut, de kookpot, is hij de patroon tegen het bedwateren van kinderen. Tevens roept men hem aan om 's morgens tijdig te ontwaken. Daarom krijgt hij ook vaak een haan aan zijn zijde. Zijn voorspraak werd ook ingeroepen bij danswoede of chorea (Sint-Vitusdans), epilepsie, hondsdolheid, diverse ziekten van het vee. Hij was de patroon van de ketelmakers, blik- en koperslagers, toneelspelers, dansers, goochelaars, kermisgasten en apothekers. De Vituspelgrimage trok vooral veel lijders aan vallende ziekten en mensen die last hadden van incontinentie.

Relieken en economie
Na de oprichting ontving het Eltense stift een gift met bijzondere relieken, waaronder een deel van de onderarm van Vitus. In het midden van de 15e eeuw werden in Rome nieuwe Vitusrelieken ontdekt. Naarden kreeg via de Naarder Jan Jansz Walter in 1469 de relikwieën van patroon Sint-Vitus ten geschenke. Naast een religieus hoogtepunt was dat een geweldige economische meevaller, want de heilige zorgde voor de komst van veel pelgrims naar de stad. De wederopbouw en exploitatie die toen ook al handenvol geld kostte, kreeg dankzij de gulle gaven van de religieuze toeristen een belangrijke impuls. In 1952 werden vanuit Mönchen-Gladbach Vitusrelieken naar Bussum overgebracht. Zij waren verwerkt in een schrijn, die de vorm had van het borstbeeld van de Heilige Vitus.

Meer over de Vitusverering
Soms wordt Vitus ook wel vereerd als patroon van het huwelijk. Wel zo handig als wordt bedacht, dat het stadhuis in Naarden jaarlijks ruim 200 bruidsparen en partnerkoppels trekt. Partners die bij het bestendigen van hun relatie wel een geestelijk steuntje in de rug kunnen gebruiken. Ook werd de Heilige aangeroepen door vrouwen, die op zoek waren naar een echtgenoot:

Een oud Duits vers zegt (in Nederlandse vertaling):
O Heilige Sint-Vitus,
Gij weet, het is wel tijd
Geef mij een man
Tegen Sint Jan,
Die mij bezig houden kan,
Die mij niet slaat
En niet naar de kroeg gaat.

Een bezoek aan de Sint-Vituskerk loont dus niet alleen huwelijkspartners, maar ook vrijgezelle vrouwen.