Historie Naarden

Jan Tabak en Zandbergen
Een paar eeuwen geleden stonden buiten de poorten van de Vestingstad enkele belangrijke herbergen.
De meest bekende daarvan was 'Sandberg' gesticht door Jan Jacobszoon, inwoner van Naarden. Hij exploiteerde oorspronkelijk een drankwinkel in het nabijgelegen gehucht Bussum, waarschijnlijk al vanaf 1673.

 

Jan Jacobszoon kreeg de bijnaam Jan Toebaxman. Was dat omdat hij tabak verbouwde of kreeg hij die bijnaam omdat hij voor vermoeide reizigers een pijpje stopte?

In 1687 kreeg Jan Toebaxman van het stadsbestuur toestemming voor het houden van een logement, dat de naam "Sandbergen' kreeg. Het stond op de plek waar nu de flat Zandbergen staat.

Naarden was de pleisterplaats van de populaire Hamburger Postkoets en als de postkoets in Naarden arriveerde wanneer de poorten al gesloten waren, moesten de reizigers in plaats van in 't Vliegend Hert in 'Sandbergen' overnachten. Dat gold natuurlijk ook voor reizigers die geen gebruik van de Postkoets maakten. 

 

Sandberg stond op de huidige locatie van de serviceflat Zandbergen en was toen al een 'toplocatie' onder de naam Jan Tabak. De elite speelde er zelfs kolf, een soort croquet, dat als de voorloper van het edele golfspel mag worden beschouwd.

De herberg kreeg op 30 maart 1692 Constantijn Huijgens junior op bezoek, die in 'Sandbergen' de lunch gebruikte toen hij op weg was naar het Loo. Het logement was van vele gemakken

 

Nadat Jan Tabak door de Fransen in 1813 was vernietigd, herrees een nieuw Jan Tabak op de huidige locatie aan de Amersfoortsestraatweg. Het gebied rondom Zandbergen en de eeuwenoude driesprong is vooral bij kapitaalkrachtige 'bovenlanders' en ondernemende investeerders door de eeuwen heen populair gebleven.
Toen Jan Toebaxman in 1701 stierf liet hij 769 gulden na.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zo trof landmeter/tekenaar Jacob Bolten Jan Tabak aan na de vernietiging van de herberg door de Fransen (voorjaar 1813). In mei 1814 zat rampentoersit Willem de Clerq uit Amsterdam samen met enige vrienden te 'genieten' van een glaasje duurbetaalde zure lanwijn tussen de puinhopen. Herbergier Dirk de Beus had van de nood een deugd gemaakt door voor de vele dagjestoeristen (ook toen al) een terras overdekt door zeildoek in te richten. Welgestelde Amsterdammers kwamen massaal naar Naarden om de opgelopen oorlogsschade te bekijken. De Franse troepen verlieten de Vesting pas begin mei 1814. Naarden was daarmee een van de laatste steden die van het juk van de Napoleontische overheersing werd bevrijd.

Een reizigersverslag van een 'rampentoerist' uit 1813 maakt melding van een kwekerij naast de vernietigde 'Sandberg'.
Als de Vesting door de vijand werd aangevallen volgde meestal een overgave zonder slag of stoot. Mede door slecht onderhoud en een slechte bewapening zaten de Naarders als ratten in de val en was de defensie niet opgewassen tegen krachtdadig vijandelijk optreden.

Dat was anders tijdens de bezetting van de Vesting door de Fransen (1672 en later tijdens de Napoleontische tijd (1795-1814). De Franse troepen bleven niet stilzitten in de Vesting, maar maakten via verrassingsuitvallen korte metten met tegenstand in het schootsveld.

De Franse bezetter van de Vesting deed in 1813 een uitval om te voorkomen dat gebouwen in de omgeving werden gebruikt als steunpunt voor de aanvaller. De Fransen legden onder meer landgoed Berghuis en herberg ' Sandberg' in de as.

Dagtoerist Willem de Clerq, die in een propvolle provisorisch geplaatste consumptietent de schade opneemt, spreekt zuur over 'slegten wijn' die duur betaald werd. De Naarder Dirk de Beus herbouwt op dezelfde plek in 1815 een langwerpig, dwars op de Amersfoortsestraatweg geplaatst houten logement op stenen fundamenten.

Van logement naar landhuis en appartementencomplex
In 1818 werd de Amsterdammer J.P. van Rossum eigenaar van het pand, en met de herberg als buitenverblijf voor zijn gezin ontstond daar een uitvalsbasis naar zijn omvangrijke landerijen.

Vanaf 1850 woonde de landgoedeigenaar daar permanent en keek hij vanaf de achterzijde uit over zijn bezit. De door aankoop en ruil en vererving verkregen gronden bleven lange tijd door nauwe familiebanden grotendeels in het bezit van de families Kuhn, Mijnssen en Dudok van Heel.

Henri Kuhn bouwde later op deze plaats zijn nieuwe landhuis Zandbergen.

In de zestiger jaren van de 20e eeuw kreeg de plek een nieuwe bestemming. Serviceflat Zandbergen met 70 luxe appartementen voor senioren houdt de oude historische naam in ere.

Dat deed ook een nieuwe horecabestemming met de naam motel Zandbergen. In het begin van de zeventiger jaren werd het motel dankzij een subsidieregeling van staatssecretaris Marcel van Dam tot appartementencomplex voor jongeren omgebouwd (de zogenaamde Van Dam-eenheden).

Rode beuk Zandbergen trotseert ingrijpende veranderingen
De eeuwenoude rode beuk in de voortuin van de bewoners van de serviceflat Zandbergen heeft alle ingrijpende wijzigingen getrotseerd en herinnert aan lang vervlogen tijden. Trouwens dat doen ook andere eeuwoude beuken- en kastanjebomen in de onmiddellijke nabijheid van de Rijksweg, die in 1930 gereed kwam.

In haar herinneringen aan het oude huis "Klein Rubroeck' schreef mevrouw H.G. Rueb-van Dorp (1883-1978) dat haar tante J.W.M. Kuhn-van Rossum in het beging van de vorige eeuw meer dan eens haar stoel op de rijbaan van de Straatweg liet zetten en vervolgens ongestoord naar de spelende kinderen keek.

Nieuwe veranderingen kondigen zich aan. De eeuwenoude driesprong Godelindeweg (Galgesteeg)/Amersfoortsestraatweg is inmiddels tot rotonde ingericht en op de plek van het voormalige King Carscomplex zijn een winkelcentrum en appartementen gerealiseerd.

De oude melkfabriek is na veel juridisch gekrakeel tegen de vlakte gegaan.

Aan de overkant bevindt zich de serviceflat "Bosch van Bredius', het hoofdkantoor van "Stork BV' en het Godelindescholencomplex.

 

Jan Tabak nu

Het oorspronkelijke logement Jan Tabak werd in 1826 op een andere plek een paar honderd meter verder aan de Amersfoortsestraatweg hoek Brediusweg (de huidige plek) opnieuw opgebouwd.

 

Op 29 maart 1945 werd Jan Tabak gebombardeerd, maar weldra was de populaire uitspanning weer hersteld en draaide op volle toeren. Jan Tabak staat bij de inwoners van het Gooi nog altijd bekend als bijzonder populaire ontmoetingsplaats.
"Jan Toeback, hoog geroemd bij Amstels gastronomen
En bij de Gooiers, die men daar ook 's zomers heen ziet stromen"

Heeft u interessante herinneringen aan de plek of historische aanvullingen/verbeteringen op de tekst reageer dan via email: voorlichting@naarden.nl .

Bronnen: Meerdere bijdragen van A.P Kooyman-Van Rossum uit verschillende jaargangen van De Omroeper; herinnneringen aan het oude huis "Klein Rubroeck', van H.G. Rueb-van Dorp (1883-1978) bewerkt opgenomen in De Omroeper van juli 1998.

De zanderijsloot achter Zandbergen met zicht op de Vesting (aquarel rond 1850).

 

Zicht vanaf de Amersfoortsestraatweg met rechts Zandbergen en iets verder de brug over de Zanderijsloot (Galgesloot) rond 1800. (met dank aan Stichting J.P. van Rossum)