Floris Voslaan
Floris Vos (1871-1943) was samen met landgoedbezitter Van Woensel Kooy de oprichter van 'NV De Melkerij Hofstede Oud Bussum', gelegen op de grens van Naarden, Huizen en Bussum. De melkerij verwierf faam als modelboerderij. De melk- en kaasprodukten, die "t.b.c.-vrij" geproduceerd werden, bereikten dankzij een uitgekiend systeem van melkventers tot in Amersfoort de consument.
Vos was een zakenman met durf en fantasie, die streed voor zijn principes en dat van de erfgooiers. Hij behartigde de belangen van de Gooische meentboeren, die vochten tegen de afkalving van hun gemeenschappelijke weilanden, ijverde voor de komst van de rijksweg Amersfoort-Amsterdam en vocht voor de afschaffing van verkeerstollen, die het vrije verkeer en vervoer belemmerde.
Floris Vos moedigde de Meentboeren aan in hun verzet tegen de versnippering van de gemeenschappelijke grond. Hij greep als activivist pur sang alle middelen aan. Hij speelde een belangrijke rol bij een conflict over het mogen jagen op gronden, die aan de Koningin Moeder verhuurd.
Een naamgenoot, de jonge erfgooier Harmen Vos, schoot in 1899 een haas en betoogde in het proces-verbaal dat hij ' als ergooier op eigen' grond jaagde. De kwestie sleepte zich onder veel publiciteit van kantonrechter naar rechtbank, ja zelfs tot en met de Hoge Raad. De rechtsprocedure werd zelfs nog enige tijd geschorst.
Floris Vos - zelf ook een erfgooier - wist de Gooise boeren te mobilseren in de strijd om eeuwenoude rechten op het gebruik van de Meentgronden. Het schilderij is van Ferdinand Hart Nibbrig en hangt in het Goois Museum. Het Goois Museum besteedt veel aandacht aan de ontstaansgeschiedenis van het Gooi.
Dat was koren op de molen van Floris Vos, die een nieuwe partij oprichtte om zich tegen 'het verkwamselen van de erfgooiersrechten' te kunnen afzetten. Dankzij zijn populariteit veroverde Vos als leider van de "Nieuwe Partij' een zetel in de tweede Kamer. De conflicten liepen in de jaren 1903 en later danig uit de hand. In 1903 stierf op de schaardag een jonge erfgooier bij het Meenthek te Blaricum nadat de burgemeester van Blaricum opdracht had gegeven de opstandige erfgooiers en hun vee (waarvoor ze weigerden 'schaarrecht' te betalen) met geweld te verwijderen.
Het Meenthek waar boze erfgooiers hun koeien illegaal op de Meent brachten. Nabij dit hek werd erfgooier 'Hendrik van Chris Smit' door soldaten doodgeschoten tijdens de schaardag op 1903. Foto: Stichting Stad en Lande Gooiland.
Floris Vos was des duivels en mobiliseerde zijn achterban. De ontevreden erfgooiers stonden als kemphanen tegenover de oude Vergadering van Stad en Lande. Na de dood van de jonge erfgooiers benoemden de nieuwe partij eigen schaarzetters. De burgemeester van Blaricom - even koppig als Vos - bleef met steun van justitie halsstarrig conflicten oplossen.
In 1905 liet Floris Vos zich arresteren en die 'martelaarsrol' bezorgde hem een morele overwinning. Met steun van zijn achterban was het gelukt duizend koeien te verzamelen zodat justitie en de oude Vergadering van Stad en Lande belangrijk gezichtsverlies leden en Floris Vos de martelaarsrol met verve vervulde. De doorbraak kwam toen op initiatief van Heemskerk de regering een nieuwe wettelijke regeling aankondigde.
Enkele typische koppen van erfgooiers in vergadering bijeen in de Grote Kerk te Naarden in 1920. Oorspronkelijk vonden in de Grote Kerk plaats. Later vonden ook wel bieenkomsten plaats op het sportpark Hilversum. De allereerste bijeenkomsten moeten volgens overlevring hebben plaatsgevonden in de nederzetting Naruthi (het oude Naarden) van duizend jaar geleden. Foto: Stichting Stad en Lande.
Daarmee werd de uitzonderlijke positie van het erfgooiersrecht (hoofdzakelijk 'costumenrecht', gewoonterecht) wettelijk verankerd. Een unicum. Na het invoeren van de erfgooierswet 1912 werd generaal Emil Luden de eerste voorzitter van de 'Vereniging Stad en Lande van Gooiland'.
Toelichting van enkele begrippen
Schaar = oorspronkelijk in 13e/14e eeuw een stuk grond op de meent groot genoeg om een koe te weiden.
Meent = gemeenschappelijke weide. waarop erfgooiers hun schaarrechten uitoefenen door schapen of koeien te laten grazen.
Erfgooiers = 'man op man' geboren Gooise boeren, met schaarrechten. In 1708 kwam een lijst tot stand met 1088 namen. De nazaten, die konden aantonen dat een voorvader op deze lijst stond, dragen de titel erfgooier. Onder de erfgooiers bevinden zich ook niet-scharenden, dat zijn Gooiers die geen gebruik maken van het gemeenschappelijk weiderecht. Volgens overlevering is op basis van 'costumenrecht' het instituut al ruim duizend jaar oud.